زندگینامه و سالشمار آثار منوچهر شیبانی به قلم مهدی صفارینژاد منوچهر شیبانی در سال 1303 در کاشان به دنیا چشم گشود .
پدربزرگش فتحاللهخان شیبانی شاعر دورهی بازگشت ادبی بود و با میرزاده عشقی نیز دوستی داشت.
منوچهر در سال 1310 با مرگ پدر و ازدواج مجدد مادر برای زندگی نزد پدربزرگ مادریاش قوامالسطان به تهران میرود. در سال 1315 برای ادامهی تحصیل در هنرستانِ شبانهروزی نساجیِ مازندران راهی شاهي (قائم شهر) میشود. همزمان با حضور در محافلِ سياسي، سرودن شعر را آغاز میکند و شعری از او بهنام «البرز آتشفشان» در یکی از نشریات کارگریِ آن شهر منتشر میشود.
پس از فراگيريِ طراحی و چاپِ پارچه و بازگشت به تهران در يكي از چاپخانههاي مرتبط با حزب توده به كار حروفچيني مشعول ميشود. به پيشنهاد عبدالحسين نوشين به هنرستان هنرپیشگی میرود و از اساتیدی چون «سیدعلی نصر» تاریخ نمایش، «رفیع حالتی» نقاشی و دکور، «رضازاده شفق» روانشناسی، «خانملک ساسانی» ادبیات و «عبدالحسین نوشین» فن بیان را میآموزد . کارهای شیبانی از نظر نورپردازی صحنه و شکل، نقاشی، دکور، ترکیب رنگها جلب توجه میکند و با تشویق «رفیع حالتی» در سال 1324 راهی هنرکده هنرهای زیباي دانشگاه تهران شده ، در رشته نقاشی پذیرفته میشود. در همانسال مجموعه شعر «جرقه» را به چاپ میرساند . در همین سالها که شعرِ نو را بسياري از اهل ادب و هنر به تمسخر میگرفتند، شيباني در نخستین کنگره ِنویسندگانِ ایران در سال 1325 پیش از آنکه شعر خود ـ ایران ـ را بخواند، میگوید: «آهنگِ آن از آهنگ عروضیِ اشعارِ متداولِ فارسی (غزل) گرفته شده ولی از لحاظ آزمونی با موضوع، سیلابهای آن کم و زیاد شده است.» شیبانی نخستین کسیست که شعر نیمایی را گسترش میدهد، هرچند در نخستین کتابش «جرقه» نیز با اینکه چیزی از نیما نخوانده، اشعارش «نیمایی»ست. او به
واسطهی احسان طبري و بعد سعید نفیسی به خانه نیما راه مییابد. نيما او را «وليعهد من» میخواند و همانجا با شاملو نیز آشنا میشود. نیما چون سرتیپِ شعر نو، درجه سرهنگی را به وی اعطا میکند و سالها در مجامع فرهنگی میگوید: شیبانی ولیعهد من است. پریدخت شیبانی در مصاحبه با مجله کاج، ویژه صدمینسال تولد شیبانی، دربارهی حضور او در نخستین کنگره نویسندگان و آشنایی منوچهر با نیما میگوید: «منوچهر جوانترین عضو حاضر در نخستین کنگره نویسندگان بود. حضوری که به دعوت بزرگ علوی انجام گرفت و احسان طبری و سعیید نفیسی زمینهی آن را فراهم آوردند. منوچهر شعر ایران خود را میخواند و چندی بعد نفیسی به او میگوید طرفدارانی پیدا کردهای که میخواند تو را بیشتر بشناسند. نفیسی او را به خانه نیما میبرد و با شاملو نیز همانجا آشنا میشود.» بههرجهت، بدعت و جسارت در فرم و محتوا در شعرهای شیبانی، نگاه نوجوی نیما را به خود جلب میکند و او را «در عِداد گویندگانی میگذارد که باید ادبیات معاصر متوجه آن باشد». شیبانی در این سالها در کنار تحصیل نقاشی، در دفتر دانشکده کار میکند. همانجا با صادق هدایت آشنا میشود، نیز با آهنگسازان بهنام و تحصیلکردهای چون پرویز محمود، ثمين باغچهبان، مرتضي حنانه، امانوئل مليك اصلانيان با موسیقی آشنا و همراهتر ميشود. شعرهایش را نیز در نشریات پیشرو زمانه بهویژه «نامه مردم» به چاپ میرساند. شیبانی اثر نمايشي ـ موسيقيايي «غضب» را با ظرفيت اجراي اپرايي، در ارديبهشت 1326 در مجله جامجم (شماره 2) به چاپ میرساند. در تابستان 1327 منوچهر شيباني و سهراب سپهری همدیگر را ملاقات ميكنند. پس از اين آشنايي و پيوستن صادق بریرانی به آنها، رفاقتي ميان آنسه شكل ميگيرد كه در دانشکده به اسم سه تفنگدار شناخته ميشوند. يكي از دلايلش آنست كه به شاگردان سیکل اول درس میدهند و با میز و چهارپایههای کج و چوب جارو، مجسمههای مدرن میسازند. شعر میخوانند و برای بچههای دانشکده شعر مدرن جهان را ترجمه میکنند. شیبانی در اسفند 1327 نمایشنامهی کوتاهی در یک تابلو با زبان آهنگین به نام «رهگذر» مینویسد و همراه با مقالهی «تاریخچه اجمالی تمایلات تجددطلبانه در شعر» در مجله جامجم (ش 3و4) منتشر میکند. در سال 1328 به انجمن «خروسجنگی» میپیوندد. در کنار هوشنگ ایرانی، حسن شیروانی، غلامحسین غریب و دیگران به فعالیتهای نوگرایانهی خود در زمینه شعر و نقاشی ادامه میدهد و در انتشار دوره اول مجله خروسجنگی (تا پنج شماره) همکاری دارد. همچنین مقالهی «شعر نو» را همراه شعر «تعصب» در مجله جامجم (ش 5 و6) به چاپ میرساند. با اتمام دروه لیسانس به ایتالیا میرود و در رشته طراحی صحنه در «دانشکده هنرهای زیبای رُم» مشغول به تحصیل میشود. در گالری «کامینو رُم» و «نمایشگاه بینالمللی فراسکاتی» نمایشگاه نقاشی برگزار میکند و آثارش معرف آداب و رسوم مردم ایران دانسته میشود. در این سفر با بهمن محصص همراه و با فروغ فرخزاد آشنا میشود. در دوبله فارسی فیلمهای سینمایی ایتالیایی در رم همکاری میکند و در «بیینال ونیز» شرکت میجوید. در دانشکده هنرهاي زیبای رم با راهنمایی پرفسور میِلی-mieli- با نحوه مرمت بناهای تاریخی آشنایی علمی و عملی پیدا میکند. به گروههای دانشجویی بازسازی بناهاي تاريخي وارد میشود و در احیای کلیساهای «سنتکلمانتور» و «سانتاماریا ماجوره» شرکت میکند. همچنین در فلورانس و ناپل به مرمت فرسک و موزاییکهای رومی میپردازد و از این راه با کاربرد مواد در نقاشی رنسانس و پیش از آن آشنا میشود. شیبانی بعد از بازگشت به ایران، چند نمایشگاه نقاشی بهويژه با موضوع «مينياتورِ مدرن» در داخل و خارج از كشور برگزار ميكند. پس از کودتای 28 مرداد 1332 در کافه مخبرالدله و کافه فیروز، آشنایی مجددی با احمد شاملو و هوشنگ فرهی پیدا میکند، همکاریش را با جلال آلاحمد و سیمین دانشور در مجله نقشونگار آغاز میکند. در همین سالها در سالن «کنسرواتوار آنکارای ترکیه» و «آکادمی هنرهای زیبای استامبول» نمایشگاه نقاشی برگزار میکند. در ترکیه تعدادی از کارهای مینیاتور مدرن شیبانی را موزهای در استامبول به نام«هیکل رسین موزیسین» خریداری میکند. در سال 1335 با دوست قدیمیاش «جلیل ضیاءپور» که سرپرستی موزهی مردمشناسی را به عهده دارد، به منظور تحقیق در مورد نقشونگار ظروف، قالیها و گلیمهای عشایر و گردآوری فرهنگ عامه به جنوب ایران سفر میکند. این سفر دوسال بهطول میانجامد. آن دو در بازگشت با برگزاری کنفرانسهای متعدد در «انجمن ایران و امریکا»، «انجمن روابط فرهنگی ایران و ایتالیا» و «هتل هیلتون» تهران که با نمایشگاهی از آثار تحقیقی و نقاشی همراه است، زمینهساز تأسیس ادارهکل فرهنگ عامه توسط دولت میشوند. در این مدت شیبانی برگزاری نمایشگاههای نقاشیاش را در داخل و خارج کشور ادامه میدهد. در سال 1337 برنده جایزه هنرهای زیبای نخستین بیینال تهران میشود و تصویر دو تابلوی عشاق و زنان جنوب او در بولتن بیینال تهران به چاپ میرسد. مجلهی نقشونگار در شماره 5، بهار 1337 در صفحهی 29 ضمن ارائهی گزارشی درباره بیینال تصویر تابلوی «گورستان » شیبانی را به صورت رنگی به چاپ میرساند. جلال آلاحمد و سیمین دانشور از گردانندگان مجله در اظهار عقیدهای گفتهاند: «در این تابلو تراش سنگین و غمآور دورنمای زنان و وجوه مشترکی که بین آنان و سنگهای گورستان وجود دارد، نکتهای است که با آشناییِ دقیق با محیط ایران میتوان یافت» در طول این سالها نمایشگاههای متعددی در داخل و خارج کشور از جمله نمایشگاه نقاشی در«موسسه فرهنگی شرق ایتالیا (Isweo)» و شرکت نفت جنوب در آبادان، اهواز، مسجدسلیمان برگزار میکند. همچنين براي کتاب «مجموعه داستان شقو» نوشته حمیدرضا رهنما، تصويرسازي ميكند. سال 1339 تابلوی «گورستان» در «فرهنگ دایرهالمعارف هنرهای آسیایی میانه» در شوروی به چاپ میرسد. در همین سال در طراحی صحنه نیز تجربیاتی کسب میکند؛ از جمله طراحی صحنه و لباس برای نمایشهای «افعی طلایی» و «خانه اجارهای» به کارگردانی علی نصیریان، «ده و سه دقیقه» به کارگردانی جعفر والی، «در منطقه جنگی» به کارگردانی عباس جوانمرد. همچنین در اسفندماه در شیراز طراحی صحنهی برنامهی رقص و موسیقی ملی و محلی ـ که به مناسبت سفر ملکه الیزابت دوم و دوک ادینبورگ بود – را به عهده دارد. شیبانی در ادامه فعالیتهای خود همراه با سهراب سپهری به مشهد سفری میکند و کارناوال کشاورزی را در آنجا تشکیل میدهند. در کنار اسماعیل ناصری، صادق چوبک، فروغ فرخزاد، مهدی اخوان ثالث، جلساتی را در باغ اسماعيل ناصري برگزار میکنند. در سال 1340 شعر «لعنتزده» که در آبانماه 1339 سروده است در مجلهی کتاب هفته به چاپ میرسد. در این شعر به مانند نمایشنامه؛ آدمها و حس صحبتشان معلوم شده است. مثلا مادر دلسوزانه یا دختر گریان است. در همانسال در نمایشگاه «گروه هنرمندان ایرانی » شرکت کرده و در نمایشگاه نقاشی دهلینو، تابلوهای حاصل سفر دوسالهاش با ضیاءپور را میفروشد. در سال 1341 مقالهاي با موضوع معماری و تزئینات اسلامی را مینویسد که در دو قسمت در مجله هنر و مردم به چاپ میرسد. در سال بعد مقاله تحقیقی ملیت در هنر را با نگاهی ویژه به هنرهای ژاپنی و افریقایی در مجله موسیقی به چاپ میرساند. در این چندسال به مطالعه و آموختن موسیقی علمی تحت نظر مادام خسروی میپردازد. شیبانی در زمینه موسیقی شعر بدین باور رسیده بود که شکستن وزن عروضی اگر چه تحرک شعر را بیشتر میکند ولی در گسترش یک موضوع به لحاظ موسیقیایی نمیتواند ثمربخش باشد، زیرا این شیوه در صحنههای اپرا قابل نمایش نبوده و با موزیک سمفونیک هماهنگی ندارد. پس کوشید اصول کارش را تغییر دهد. واحد وزن شعر را به جای مصراع، کلمه دانست و برای کلمه سه خصوصیت برشمرد: 1ـ بار تصویری 2ـ بار موسيقايي 3ـ بار فضایی. با چنین تغییری در واحدِ وزن، امکان بیان حالتهای مختلف شخصیتها در به صحنه آوردن اپرا به دست میآمد. با این پشتوانه فکری و اندیشگی در سال 1343 طرح بالههای «رؤیای چهلستون»، و «اپرای یایزین» را مینویسد. در همانسال نمایشنامه «پل» را نیز نوشته و مجموعه شعر «آتشکده خاموش» را در تیرماه و شعر بلند «لیوان» را در جُنگ «طرفه» (کتاب دوم) به چاپ میرساند. در سال 1344 نمایشنامه «یونانیها و ایرانیها» را مینویسد و فعالیتهای خود را با تدریس در دانشکدهها و موسسات هنری و برگزاری نمایشگاه نقاشی، نگارش نمایشنامه و طراحی نور و صدای تخت جمشید ـ از نخستين نمونههاي هنر مفهومي در ايران ـ ادامه میدهد. در بهار 1345 نمایشنامه «رش- گل آتش» را مینویسد و نمایشنامه «اَلولوی سرخرمن» نوشته او توسط «علی نصیریان» به روی صحنه میرود. در همین سال نمایشگاهی از نقاشیهایش را در تالار قندریز به نمایش میگذارد. براي افتتاحیه تالار رودکی در چهارم آبانماه 1346 «اپرای آتوسا» را براساس طرحي از سعدي حسني نوشته و آهنگساز و رهبر اركستر اين اپرا، توماس كريستين ديويد آن را اجرا میکند. در همان سال اپرای جشن دهقان را که با آهنگسازی احمد پژمان و کارگردانی عنایت رضایی بود، به روی صحنه میبرند که منوچهر شیبانی، طرح و نوشتن لیبرتوهای این اپرا را به عهده داشته است. همانزمان متن سخنرانی او با عنوان «جنبش نوین در هنر تئاتر ایران» در مجله کاوه (چاپ مونیخ) منتشر میشود. در سال 1347 اپرای «دلاور سهند» به نویسندگی او و سعدی حسنی در تالار رودکی به روی صحنه میرود. شعر «شب از شب» را در مجله نگین، شماره 31 و شعر غبار سرخ را در شماره 42 این مجله منتشر میکند. سال 1348 جزوهی درسی تئوری دکوراسیون را برای دانشکده هنرهای دراماتیک مینویسد. در گالری بورگز نمایشگاه نقاشی برگزار میکند و شعر بندر مهزده / عفریته را در مجله نگین شماره 51 منتشر میکند. در خرداد 1349 ـ از پنجم تا پانزدهم ـ نمایشگاه «دو سیستم سِنتیک» نمایشگاهی از آخرین آثار شیبانی، تجربهای با نور در گالری نگار تهران برگزار میشود. این سازههای متحرک او، مجموعی از لولههای فلزی مجوف شکلپذیر با قطعات پلاستیکیست که موتور کوچکی آنها را به حرکت میاندازد. منابع نوری نیز در زوایای مختلف قرار گرفتهاند. به هنگام روشنی چراغهای آنها و چرخش موتور، سایهروشن اجسام و طلقهای رنگی روی صفحه نیمهشفاف شیری مقابل میافتد. همین مسئله باعث میشود ناظران و مشاهدهگران، در طرف دیگر صفحه، یک سایه رنگی چند بعدی را ببیند که همیشه در حال حرکت و تغییر است. بعدها فرهنگ بزرگ دایرةالمعارف لاروس چاپ 1983-1362- دربارهی شیبانی مینویسد: «او نخستین کسیست که سبک امپرسیونیسم را به ایران آورده است. تا پیش از او نقاشی در ایران به صورت ایستا انجام میگرفت و همچنین با مواد شیمیایی کار میشد. کارهای سِنتیک شیبانی با نورها و مواد انعکاسی انجام میگرفت که در نتیجه، تداومِ یک فرم را در زمان معینی با ترکیب صداهای آن میسر میساخت. بدینترتیب صدا و تصویر هماهنگ میشد.» شیبانی سال 1350 اپرا ـ تئاتر «شیطان سفید» را مینویسد. طرح نور و صدای تخت جمشید نیز محصول همین سال است. سال بعد به فرانسه میرود و ضمن کارآموزی در زمینهی برنامهسازی تلویزیون، با شگردهای آوایی، تصویری و حرکتی آشنا میشود. همچنین در مزونآرتیستِ خانه هنرمندان پاریس، نمایشگاه نقاشی برگزار میکند. در سال 1353 از دانشکدهی سینمایی فرانسه لیسانس میگیرد. دو سال بعد از همان دانشکده فوقلیسانس دریافت میکند و فیلم «عطش؛ مسئلهی آب در کویر» را بهعنوان پایاننامه خود میسازد. در بازگشت به ایران ضمن تدریس در دانشکده هنرهای دراماتیک، سومین مجموعه شعر خود «سرابهای کویری» را به چاپ میرساند و نمایشگاه نقاشیای در گالری شیخ برپا میکند. در سال 1356 برنده جایزه دوم جشنواره نمایشنامهنویسی «جشن توس» به خاطر نمایشنامه «تراژدی سهراب» میشود. همانسال فیلم کوتاه «عیش» را میسازد و پیشتولید نمایش تلویزیونی «نقاشی روی چوب» نوشتهی «اینگمار برگمن» را شروع میکند که نهایتا در 1357 ساخته میشود. در سالهای بعد از انقلاب، شیبانی برای شبکه دوم سیما مجموعههای «سینما تئاتر 61 » و «وزرا و مستضعفین» را میسازد. در فروردین 1361 نوشتن فیلمنامهی «طوفان در محراب»را به پایان میبرد و نمایشنامهی «کلاس اردوگاه» مربوط به مبارزین فلسطینی در جنگ علیه صهیونیسم را برای شبکه اول سیما تنظیم میکند. در سال 1363 نمایشگاه نقاشیای در خانه هنر پاریس برپا میکند و فیلم «سعدی شاعر» را به سفارش یونسکو در همانجا میسازد. رهاورد دیگر این سفرش، مجموعه شعر «پاریسیها»ست که تاکنون در مجموعهای مستقل به چاپ نرسیده است. شیبانی در سال 1365 در ترنتوی کانادا نمایشگاه نقاشی برپا میکند. بعد از بازگشت به ایران در سال 1367، نمایشگاههایی در منزل خود و در گالری سیحون برگزار میکند. فیلمنامه «طالعبینی» و داستان رادیویی «پیر شریعت» را مینویسد. سال 1368 به همراه همسرش «پریدخت صبحی» مقالهی «روشهای نوین اجرائی در نمایشهای آیینی و اساطیری امروز» را مینویسند. این مقاله دارای چهار بخش است: 1ـ یونان و رُم 2ـ هند شمالی، مرکزی و جنوبی 3ـ ایران؛ جنوب، مرکز، شمال، شرق و غرب 4ـ تطبیق روشهای اجرائی نمایشهای آیینی و نتیجهگیری فنی از آن. این مقاله در مجلهی نمایش شمارههای 18 و 19 به چاپ رسیده است. شیبانی در پاییز همین سال از پانزده مهر تا دوم آبانماه، نمایشگاهی از نقاشیهایش را در گالری پافر برگزار میکند. در این واپسین سالها دغدغه پژوهش به شکل تلاش برای تدوین تاریخچه تحولات شعر نو در ایران و نیز شعر مهاجرت بروز میکند. منوچهر شیبانی در روز دوشنبه بیستم آبانماه 1370 در شصتوهفت سالگی بر اثر سرطان جان میسپارد. از آثار بهجا ماندهاش در سال 1372 کتاب «مقرنسهای خونین» شامل دو فلیمنامه مقرنسهای خونین و انقلاب بردگان به همت آقای سیامک افشار توسط نشر مجتمع فرهنگ و هنر اسلامی به چاپ میرسد. نمایشنامهی «تراژدی سهراب» را نشر «زندهرود» در سال 1373 به چاپ میرساند. در همان سال «گزینهی اشعار» او، مجموعهای شامل سه شعر از کتاب «جرقه»، پنج شعر از کتاب «آتشکدهی خاموش»، نُه شعر از «سراب های کویری» و شش شعر از «پاریسیها» با مقدمه، بررسی و گزینش «علی باباچاهی» توسط نشر مروارید به چاپ میرسد. در شهریور ماه 1383، هشتادمین سالگرد تولد منوچهر شیبانی در غیاب او و به یادش به همت کانون اندیشه جوان ـ سپهری (NGO) در خانهی تاریخی احسان در زادگاه او کاشان برگزار میشود. این کانون شماره 11و12 فصلنامه فرهنگی هنری ادبی خود «کاج» را ویژه منوچهر شیبانی با آثاری از علی باباچاهی، منصوره حسینی، آیدین آغداشلو، علی نصیر، پریدخت صبحی (همسر شیبانی) و رعنا صادقیان به چاپ میرساند. فصلنامه «زندهرود» نیز در شماره 22 پاییز 1383 بخش ویژهی خود را به منوچهر شیبانی ـ با سه مطلب شاعر در چهاردیواری عزلتگاهش/ منوچهر شیبانی، بهیاد منوچهر شیبانی / احمد شاملو، نقاش ترکیب و انسجام /جلیل ضیاءپور اختصاص میدهد. تندیس دوهفتهنامه هنرهای تجسمی در شماره های 132 و 175 مطالبی را در مورد شیبانی به چاپ میرساند و در یازدهم خرداد نمایشگاهی از آثار او در نگارخانه برگ با همکاری کانون اندیشه جوان ـ سپهری برگزار میکند. در اردیبهشتماه 1384، موزه و کتابخانه منوچهر شیبانی ـ نخستین موزه غیردولتی کاشان ـ در ضلع جنوبی خانه تاریخی احسان افتتاح میگردد. به واسطهی محدودیت فضا و محدودیتهای تحمیلی دیگر، دهسال بعد در اردیبهشتماه سال 1394، موزه و کتابخانه شیبانی به بنای تاریخی کاج منتقل و بازگشایی میشود. از آنسال تا کنون، موزه شیبانی یکی از فعالترین مراکز فرهنگی هنری کاشان بوده است. برگزاری همایشها، نشستهای ادبی و هنری، همکاری با نهادها و سازمانهای فرهنگی غیردولتی، اهم فعالیتهای موزه بشمار میآید. در این سالها مجموعه آثار شیبانی، شناسایی و کدگزاری شده و در سامانه ملی موزههای کشور به ثبت رسیده است. در سال 1403، همزمان با یکصدمین سال تولد شیبانی، هشت اثر از تابلوهای رنگ و روغن شیبانی مرمت شده و طی چتدین برنامه متعدد به معرفی و بازشناخت منوچهر شیبانی در ساحت هنر پرداخته شد. چاپ و انتشار این شماره از مجله کاج نیز در همین راستا انجام میگیرد.
مجموعه شعر
1ـ جرقه (مجموعه شعر، چاپ خیام 1324)
2ـ آتشکدهی خاموش (مجموعه شعر، چاپ خیام 1343)
3ـ سرابهای کویری (مجموعه شعر، انتشارات آبان – شاهرضا، بازارچه كتاب 1355)
4ـ مقرنسهای خونین (فلیمنامه، مجتمع فرهنگ و هنر اسلامی، 1372)
5ـ تراژدی سهراب (نمایشنامه، انتشارات زندهرود، 1373)
6ـ گزینهی اشعار (مجموعه شعر، بررسی و گزینش علی باباچاهی، انتشارات مروارید 1373)
7ـ پاریسیها (مجموعه شعر) چاپ نشده.
و
تصویرسازی مجموعه داستان شقو، نوشته حمیدرضا رهنما (متولد1298) چاپ 1338چاپخانه صبح امروز
1ـ طلاق (آرشیو موزه)
2ـ طوفان در مرداب (آرشیو موزه)
3ـ مادران و خمپارهها (آرشیو موزه)
4ـ نارنج و ترنج (آرشیو موزه)
5ـ لعنتیها (آرشیو موزه)
6ـ حادثه (آرشیو موزه)
7ـ حریق (آرشیو موزه)
8ـ مقرنسهای خونین (نشر مجتمع فرهنگ و هنر اسلامی. تهران 1372)
9ـ انقلاب بردگان (چاپ شده در کتاب مقرنسهای خونین، نشر مجتمع فرهنگ و هنر اسلامی. تهران 1372)
10ـ وطنخواهان گالشی (نسخهای موجود نیست.)
11ـ طالعبینی (نسخهای موجود نیست.)
12ـ اسکله (طرح ) (آرشیو موزه)
فیلمها و برنامههای تلویزیونی (نوشته و یا کارگردانی شده توسط منوچهر شیبانی)
1ـ عطش، مسئلهی آب در کویر (مستند)
2ـ قیام رضاشاه کبیر (مستند)
3ـ تعویض سلطنت (مستند)
4ـ راهآهن سراسری (مستند)
5ـ هواپیمایی و خطوط هوایی در ایران (مستند)
6ـ نهضت نوسازی (مستند)
7ـ سیر هنرهای تجسمی معاصر (مستند درباره نقاشی معاصر ایران)
8ـ عیش (فیلم داستانی)
9ـ سعدی شاعر (مستند به سفارش سازمان یونسکو)
10ـ زن در دوران گذشته (مستند)
11ـ سینما تئاتر 61 (مجموعه تلویزیونی برای شبکه دوم)
12ـ نقاشی روی چوب (تلهتئاتر)
اپرا و بالهها
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1ـ اپرا ـ تئاتر شیطان سفید. (در سال 1350، آرشیو موزه)
2ـ اپرای دلاور سهند (لیبرتو، اجرا شده در تالار رودکی، آرشیو موزه. درمجله موسیقی شمارهی 119و 118 ازصفحهی 80 تا 97 مطلبی در رابطه با این اپرا نوشته شده است.)
3ـ اپرای آتوسا (لیبرتو، اجرا شده در تالار رودکی، آرشیو موزه)
4ـ جشن دهقان (لیبرتو، اجرا شده در تالار رودکی، نسخهای موجود نیست.)
5ـ طرح بالهی رویا ( نسخهای موجود نیست.)
6ـ باله پرچم (آرشیو موزه، نسخه موجود ناقص است.)
7ـ طرح اولیه باله ایران زمین (آرشیو موزه)
8 ـ اپرای سالومه (اوراتوریو) (آرشیو موزه. نسخهی موجود به نظر کامل نمیرسد.)
9ـ بالهی رویای چهلستون (1343، نسخهای موجود نیست.)
10ـ اپرا ـ باله یایزین (نسخه کامل نزد خانم پریدخت صبحی موجود است، و در مجلهی بنیاد، سال اول، شماره 7، مهر 1356 طرح آن به چاپ رسیده است.)
1ـ تاریخچه اجمالیِ تمایلاتِ تجددطلبانه در شعر (جامجم، شماره 3 و 4، 1327)
2ـ ریشههای شعر نو (جامجم، شماره 5 و 6 ، 1328)
3ـ ریتم در طبیعت (مجله موسیقی، شماره 70، آبان 1341)
4ـ ریتم در هنرهای تصویری (مجله موسیقی، شماره ی 71، آذر 1341)
5 ـ ریتم در تئاتر (مجله موسیقی، شماره 72، دی 1341)
6 ـ ریتم در عکاسی و فیلمبرداری (مجله موسیقی، شماره 73 و 74، بهمن و اسفند 1341)
7ـ معماری و تزئینات اسلامی در کشورهای جهان و ایران (مجله هنر و مردم، شماره 3، بهمن 1341)
8ـ معماری و تزئینات اسلامی (مجله هنر و مردم، شماره 5 و 6، اسفند 1341و فروردین1342)
9ـ معماری صحنه، (مجله موسیقی، شماره 76، اردیبهشت 1342)
10 ـ هنرهای بدوی (مجله موسیقی، شماره 78، تیر 1342)
11ـ ملیت در هنر، نگاهی ویژه به هنرهای ژاپنی و افریقا (مجله موسیقی، شماره 81، آبان 1342)
12ـ هنر اساطیری (مجله موسیقی، شماره 84 و 85، بهمن و اسفند 1342)
13ـ جزوهی درسی برای دانشکدهی ارتباطات اجتماعی (تکثیر دانشگاهی، آرشیو موزه)
14ـ جزوهی درسی تئوری دکوراسیون برای دانشکدهی هنرهای دراماتیک، (سال تحصیلی1348-1349، آرشیو موزه)
15ـ نقاشی عامیانهی ایران (روزنامهی آیندگان)
16ـ طرح نقش در حرکت با نور و صدا در تابلوهای دو سیستم سنتیک (آرشیو موزه)
17ـ طرح سرامیک و مجسمههای سفالی
18ـ رنگها و آهنگها
19ـ گاو آهن قوافی (1349)
20ـ معماری صحنه (1349)
21 ـ تصویر سینما در شعر
22ـ اعتصاب هنرمند یعنی خودکشی، گفتوشنود با منوچهر شیبانی (هفتهنامه تماشا، شماره 386، 13 آبان 1357)
23ـ روشهای نوین اجرایی در نمایشهای آیینی و اساطیری امروز (ماهنامه نمایش، شماره 18 و 19، 1368)
24ـ مختصری از تاریخ پرتحول شعر در ایران (1368)
25ـ مختصری از تاریخ شعر مهاجرت (1368)
26ـ سرگذشت شعر فارسی (1368، چاپ نشده)
27ـ شاعر در چهار دیواری عزلتگاهش
نمایشنامههای صحنهای
1ـ مچگیری (آرشیو موزه منوچهر شیبانی)
2ـ یونانیها و ایرانیها (آرشیو موزه، نسخهی موجود کپی است و بسیاری از خطوط آن ناخوانا میباشد.)
3ـ عروسک کهنهای (آرشیو موزه)
4ـ تراژدی سهراب (چاپ شده در کتاب تراژدی سهراب، نشر زندهرود، اصفهان، زمستان 1373)
5ـ آدمک برفی (آرشیو موزه، کمدی در یک پرده، نسخهی موجود ناقص است.)
6ـ رشـگلآتش (ز این نمایشنامه دو نسخه درکتابخانه ادارهی تئاتر تهران موجود است. نسخهی اول دستنویس با نام رشخان و نسخهی دوم ماشیننویسی شده است با نام رش ـ گل آتش.)
7ـ ( ... ) نسخه موجود نام ندارد. داستان نمایش در امریکا میگذرد، جسدی پیدا شده و پلیس در پی شناسایی او و بازجویی یک سیاه پوستِ مظنون است. (آرشیو موزه)
8ـ بازگشت گودو. این نمایشنامه نوشتهی میودراگ بولاتوویج (MIODORAG BULATOVIC) نویسنده صرب و ترجمه غفار رضاییست. در صفحه نخست نسخه موجود آمده: گودو آمد، تنظیم اشعار: منوچهر شیبانی (آرشیو موزه)
ب) نمایشنامههای صحنهای موزون
1ـ چادر (آرشیو موزه و کتابخانه ادارهی تئاتر تهران)
2ـ ماه سرخ (آرشیو موزه)
3ـ سیزدهبدر خانهی شوهر (آرشیو موزه)
4ـ غضب (مجله جامجم، شماره 2، 1326)
5ـ رهگذر (مجله جامجم، شماره 3 و4، 1327)
پ) نمایشنامههای تلویزیونی
✔ نمایشنامههای موجود تعدادی نوشته و تنظیم خود شیبانیست و تعدای نمایشنامههای دیگران است که برای اجرای تلویزیونی تنظیم کرده است.
1ـ پل ( کتابخانه ادارهی تئاتر تهران، نسخهای ناقص در آرشیو موزه)
2ـ نقاب شیطان (آرشیو موزه)
3ـ الولوی سرخرمن (آرشیو موزه)
4ـ وسوسه (نسخهای موجود نیست اما نام اثر در اسناد موجود است.)
5ـ عروسی خون (نوشتهی فدریکو گارسیا لورکا، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه)
6ـ خانهی اشباح (بر اساس سونات اشباح اثر استریندبرگ، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
7ـ کلاس اردوگاه (داستان مبارزین فلسطینی در جنگ علیه صهیونیسم. نتظیم برای شبکهی یک تلویزیون، 1361، آرشیو
موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
8 ـ هشت و ربع هیروشیما (آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
9ـ هانچو (نمونهای از تئاتر نو ژاپن، نوشتهی میشیما یوکیو، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
10ـ گُلدن دویچ ـ آلمان طلایی (نوشتهی ؟، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
11ـ افسون و افسانه (چاپ نشده، در تلویزیون اجرا شده. نسخهای موجود نیست اما نام اثر در اسناد آمده است.)
12ـ تصادف (آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
13ـ انفجار (کتابخانه ادارهی تئاتر تهران)
14ـ (...) نمونهای از تئاتر کیوگنِ ژاپن (تنظیم نمایشنامه آیینی ژاپنی، نسخه موجود ناقص است.)
ت) نمایشنامههای رادیویی:
1ـ ژاندارک (براساس محاکمه ژاندارک در روآن، اثر برشت، آرشیو موزه)
2ـ پیر شریعت ( نسخهای موجود نیست.)
نمایشنامههای صحنهای
1ـ مچگیری (آرشیو موزه منوچهر شیبانی)
2ـ یونانیها و ایرانیها (آرشیو موزه، نسخهی موجود کپی است و بسیاری از خطوط آن ناخوانا میباشد.)
3ـ عروسک کهنهای (آرشیو موزه)
4ـ تراژدی سهراب (چاپ شده در کتاب تراژدی سهراب، نشر زندهرود، اصفهان، زمستان 1373)
5ـ آدمک برفی (آرشیو موزه، کمدی در یک پرده، نسخهی موجود ناقص است.)
6ـ رشـگلآتش (ز این نمایشنامه دو نسخه درکتابخانه ادارهی تئاتر تهران موجود است. نسخهی اول دستنویس با نام رشخان و نسخهی دوم ماشیننویسی شده است با نام رش ـ گل آتش.)
7ـ ( ... ) نسخه موجود نام ندارد. داستان نمایش در امریکا میگذرد، جسدی پیدا شده و پلیس در پی شناسایی او و بازجویی یک سیاه پوستِ مظنون است. (آرشیو موزه)
8ـ بازگشت گودو. این نمایشنامه نوشتهی میودراگ بولاتوویج (MIODORAG BULATOVIC) نویسنده صرب و ترجمه غفار رضاییست. در صفحه نخست نسخه موجود آمده: گودو آمد، تنظیم اشعار: منوچهر شیبانی (آرشیو موزه)
ب) نمایشنامههای صحنهای موزون
1ـ چادر (آرشیو موزه و کتابخانه ادارهی تئاتر تهران)
2ـ ماه سرخ (آرشیو موزه)
3ـ سیزدهبدر خانهی شوهر (آرشیو موزه)
4ـ غضب (مجله جامجم، شماره 2، 1326)
5ـ رهگذر (مجله جامجم، شماره 3 و4، 1327)
پ) نمایشنامههای تلویزیونی
✔ نمایشنامههای موجود تعدادی نوشته و تنظیم خود شیبانیست و تعدای نمایشنامههای دیگران است که برای اجرای تلویزیونی تنظیم کرده است.
1ـ پل ( کتابخانه ادارهی تئاتر تهران، نسخهای ناقص در آرشیو موزه)
2ـ نقاب شیطان (آرشیو موزه)
3ـ الولوی سرخرمن (آرشیو موزه)
4ـ وسوسه (نسخهای موجود نیست اما نام اثر در اسناد موجود است.)
5ـ عروسی خون (نوشتهی فدریکو گارسیا لورکا، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه)
6ـ خانهی اشباح (بر اساس سونات اشباح اثر استریندبرگ، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
7ـ کلاس اردوگاه (داستان مبارزین فلسطینی در جنگ علیه صهیونیسم. نتظیم برای شبکهی یک تلویزیون، 1361، آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
8 ـ هشت و ربع هیروشیما (آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
9ـ هانچو (نمونهای از تئاتر نو ژاپن، نوشتهی میشیما یوکیو، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
10ـ گُلدن دویچ ـ آلمان طلایی (نوشتهی ؟، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
11ـ افسون و افسانه (چاپ نشده، در تلویزیون اجرا شده. نسخهای موجود نیست اما نام اثر در اسناد آمده است.)
12ـ تصادف (آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
13ـ انفجار (کتابخانه ادارهی تئاتر تهران)
14ـ (...) نمونهای از تئاتر کیوگنِ ژاپن (تنظیم نمایشنامه آیینی ژاپنی، نسخه موجود ناقص است.)
ت) نمایشنامههای رادیویی:
1ـ ژاندارک (براساس محاکمه ژاندارک در روآن، اثر برشت، آرشیو موزه)
2ـ پیر شریعت ( نسخهای موجود نیست.)
زندگینامه و سالشمار آثار منوچهر شیبانی به قلم مهدی صفارینژاد منوچهر شیبانی در سال 1303 در کاشان به دنیا چشم گشود .
پدربزرگش فتحاللهخان شیبانی شاعر دورهی بازگشت ادبی بود و با میرزاده عشقی نیز دوستی داشت.
منوچهر در سال 1310 با مرگ پدر و ازدواج مجدد مادر برای زندگی نزد پدربزرگ مادریاش قوامالسطان به تهران میرود. در سال 1315 برای ادامهی تحصیل در هنرستانِ شبانهروزی نساجیِ مازندران راهی شاهي (قائم شهر) میشود. همزمان با حضور در محافلِ سياسي، سرودن شعر را آغاز میکند و شعری از او بهنام «البرز آتشفشان» در یکی از نشریات کارگریِ آن شهر منتشر میشود.
پس از فراگيريِ طراحی و چاپِ پارچه و بازگشت به تهران در يكي از چاپخانههاي مرتبط با حزب توده به كار حروفچيني مشعول ميشود. به پيشنهاد عبدالحسين نوشين به هنرستان هنرپیشگی میرود و از اساتیدی چون «سیدعلی نصر» تاریخ نمایش، «رفیع حالتی» نقاشی و دکور، «رضازاده شفق» روانشناسی، «خانملک ساسانی»
ادبیات و «عبدالحسین نوشین» فن بیان را میآموزد . کارهای شیبانی از نظر نورپردازی صحنه و شکل، نقاشی، دکور، ترکیب رنگها جلب توجه میکند و با تشویق «رفیع حالتی» در سال 1324 راهی هنرکده هنرهای زیباي دانشگاه تهران شده ، در رشته نقاشی پذیرفته میشود. در همانسال مجموعه شعر «جرقه» را به چاپ میرساند . در همین سالها که شعرِ نو را بسياري از اهل ادب و هنر به تمسخر میگرفتند، شيباني در نخستین کنگره ِنویسندگانِ ایران در سال 1325 پیش از آنکه شعر خود ـ ایران ـ را بخواند، میگوید: «آهنگِ آن از آهنگ عروضیِ اشعارِ متداولِ فارسی (غزل) گرفته شده ولی از لحاظ آزمونی با موضوع، سیلابهای آن کم و زیاد شده است.» شیبانی نخستین کسیست که شعر نیمایی را گسترش میدهد، هرچند در نخستین کتابش «جرقه» نیز با اینکه چیزی از نیما نخوانده، اشعارش «نیمایی»ست. او به واسطهی احسان طبري و بعد سعید نفیسی به خانه نیما راه مییابد. نيما او را «وليعهد من» میخواند و همانجا با شاملو نیز آشنا میشود. نیما چون سرتیپِ شعر نو، درجه سرهنگی را به وی اعطا میکند و سالها در مجامع فرهنگی میگوید: شیبانی ولیعهد من است. پریدخت شیبانی در مصاحبه با مجله کاج، ویژه صدمینسال تولد شیبانی، دربارهی حضور او در نخستین کنگره نویسندگان و آشنایی منوچهر با نیما میگوید: «منوچهر جوانترین عضو حاضر در نخستین کنگره نویسندگان بود. حضوری که به دعوت بزرگ علوی انجام گرفت و احسان طبری و سعیید نفیسی زمینهی آن را فراهم آوردند. منوچهر شعر ایران خود را میخواند و چندی بعد نفیسی به او میگوید طرفدارانی پیدا کردهای که میخواند تو را بیشتر بشناسند. نفیسی او را به خانه نیما میبرد و با شاملو نیز همانجا آشنا میشود.» بههرجهت، بدعت و جسارت در فرم و محتوا در شعرهای شیبانی، نگاه نوجوی نیما را به خود جلب میکند و او را «در عِداد گویندگانی میگذارد که باید ادبیات معاصر متوجه آن باشد». شیبانی در این سالها در کنار تحصیل نقاشی، در دفتر دانشکده کار میکند. همانجا با صادق هدایت آشنا میشود، نیز با آهنگسازان بهنام و تحصیلکردهای چون پرویز محمود، ثمين باغچهبان، مرتضي حنانه، امانوئل مليك اصلانيان با موسیقی آشنا و همراهتر ميشود. شعرهایش را نیز در نشریات پیشرو زمانه بهویژه «نامه مردم» به چاپ میرساند. شیبانی اثر نمايشي ـ موسيقيايي «غضب» را با ظرفيت اجراي اپرايي، در ارديبهشت 1326 در مجله جامجم (شماره 2) به چاپ میرساند. در تابستان 1327 منوچهر شيباني و سهراب سپهری همدیگر را ملاقات ميكنند. پس از اين آشنايي و پيوستن صادق بریرانی به آنها، رفاقتي ميان آنسه شكل ميگيرد كه در دانشکده به اسم سه تفنگدار شناخته ميشوند. يكي از دلايلش آنست كه به شاگردان سیکل اول درس میدهند و با میز و چهارپایههای کج و چوب جارو، مجسمههای مدرن میسازند. شعر میخوانند و برای بچههای دانشکده شعر مدرن جهان را ترجمه میکنند. شیبانی در اسفند 1327 نمایشنامهی کوتاهی در یک تابلو با زبان آهنگین به نام «رهگذر» مینویسد و همراه با مقالهی «تاریخچه اجمالی تمایلات تجددطلبانه در شعر» در مجله جامجم (ش 3و4) منتشر میکند. در سال 1328 به انجمن «خروسجنگی» میپیوندد. در کنار هوشنگ ایرانی، حسن شیروانی، غلامحسین غریب و دیگران به فعالیتهای نوگرایانهی خود در زمینه شعر و نقاشی ادامه میدهد و در انتشار دوره اول مجله خروسجنگی (تا پنج شماره) همکاری دارد. همچنین مقالهی «شعر نو» را همراه شعر «تعصب» در مجله جامجم (ش 5 و6) به چاپ میرساند. با اتمام دروه لیسانس به ایتالیا میرود و در رشته طراحی صحنه در «دانشکده هنرهای زیبای رُم» مشغول به تحصیل میشود. در گالری «کامینو رُم» و «نمایشگاه بینالمللی فراسکاتی» نمایشگاه نقاشی برگزار میکند و آثارش معرف آداب و رسوم مردم ایران دانسته میشود. در این سفر با بهمن محصص همراه و با فروغ فرخزاد آشنا میشود. در دوبله فارسی فیلمهای سینمایی ایتالیایی در رم همکاری میکند و در «بیینال ونیز» شرکت میجوید. در دانشکده هنرهاي زیبای رم با راهنمایی پرفسور میِلی-mieli- با نحوه مرمت بناهای تاریخی آشنایی علمی و عملی پیدا میکند. به گروههای دانشجویی بازسازی بناهاي تاريخي وارد میشود و در احیای کلیساهای «سنتکلمانتور» و «سانتاماریا ماجوره» شرکت میکند. همچنین در فلورانس و ناپل به مرمت فرسک و موزاییکهای رومی میپردازد و از این راه با کاربرد مواد در نقاشی رنسانس و پیش از آن آشنا میشود. شیبانی بعد از بازگشت به ایران، چند نمایشگاه نقاشی بهويژه با موضوع «مينياتورِ مدرن» در داخل و خارج از كشور برگزار ميكند. پس از کودتای 28 مرداد 1332 در کافه مخبرالدله و کافه فیروز، آشنایی مجددی با احمد شاملو و هوشنگ فرهی پیدا میکند، همکاریش را با جلال آلاحمد و سیمین دانشور در مجله نقشونگار آغاز میکند. در همین سالها در سالن «کنسرواتوار آنکارای ترکیه» و «آکادمی هنرهای زیبای استامبول» نمایشگاه نقاشی برگزار میکند. در ترکیه تعدادی از کارهای مینیاتور مدرن شیبانی را موزهای در استامبول به نام«هیکل رسین موزیسین» خریداری میکند. در سال 1335 با دوست قدیمیاش «جلیل ضیاءپور» که سرپرستی موزهی مردمشناسی را به عهده دارد، به منظور تحقیق در مورد نقشونگار ظروف، قالیها و گلیمهای عشایر و گردآوری فرهنگ عامه به جنوب ایران سفر میکند. این سفر دوسال بهطول میانجامد. آن دو در بازگشت با برگزاری کنفرانسهای متعدد در «انجمن ایران و امریکا»، «انجمن روابط فرهنگی ایران و ایتالیا» و «هتل هیلتون» تهران که با نمایشگاهی از آثار تحقیقی و نقاشی همراه است، زمینهساز تأسیس ادارهکل فرهنگ عامه توسط دولت میشوند. در این مدت شیبانی برگزاری نمایشگاههای نقاشیاش را در داخل و خارج کشور ادامه میدهد. در سال 1337 برنده جایزه هنرهای زیبای نخستین بیینال تهران میشود و تصویر دو تابلوی عشاق و زنان جنوب او در بولتن بیینال تهران به چاپ میرسد. مجلهی نقشونگار در شماره 5، بهار 1337 در صفحهی 29 ضمن ارائهی گزارشی درباره بیینال تصویر تابلوی «گورستان » شیبانی را به صورت رنگی به چاپ میرساند. جلال آلاحمد و سیمین دانشور از گردانندگان مجله در اظهار عقیدهای گفتهاند: «در این تابلو تراش سنگین و غمآور دورنمای زنان و وجوه مشترکی که بین آنان و سنگهای گورستان وجود دارد، نکتهای است که با آشناییِ دقیق با محیط ایران میتوان یافت» در طول این سالها نمایشگاههای متعددی در داخل و خارج کشور از جمله نمایشگاه نقاشی در«موسسه فرهنگی شرق ایتالیا (Isweo)» و شرکت نفت جنوب در آبادان، اهواز، مسجدسلیمان برگزار میکند. همچنين براي کتاب «مجموعه داستان شقو» نوشته حمیدرضا رهنما، تصويرسازي ميكند. سال 1339 تابلوی «گورستان» در «فرهنگ دایرهالمعارف هنرهای آسیایی میانه» در شوروی به چاپ میرسد. در همین سال در طراحی صحنه نیز تجربیاتی کسب میکند؛ از جمله طراحی صحنه و لباس برای نمایشهای «افعی طلایی» و «خانه اجارهای» به کارگردانی علی نصیریان، «ده و سه دقیقه» به کارگردانی جعفر والی، «در منطقه جنگی» به کارگردانی عباس جوانمرد. همچنین در اسفندماه در شیراز طراحی صحنهی برنامهی رقص و موسیقی ملی و محلی ـ که به مناسبت سفر ملکه الیزابت دوم و دوک ادینبورگ بود – را به عهده دارد. شیبانی در ادامه فعالیتهای خود همراه با سهراب سپهری به مشهد سفری میکند و کارناوال کشاورزی را در آنجا تشکیل میدهند. در کنار اسماعیل ناصری، صادق چوبک، فروغ فرخزاد، مهدی اخوان ثالث، جلساتی را در باغ اسماعيل ناصري برگزار میکنند. در سال 1340 شعر «لعنتزده» که در آبانماه 1339 سروده است در مجلهی کتاب هفته به چاپ میرسد. در این شعر به مانند نمایشنامه؛ آدمها و حس صحبتشان معلوم شده است. مثلا مادر دلسوزانه یا دختر گریان است. در همانسال در نمایشگاه «گروه هنرمندان ایرانی » شرکت کرده و در نمایشگاه نقاشی دهلینو، تابلوهای حاصل سفر دوسالهاش با ضیاءپور را میفروشد. در سال 1341 مقالهاي با موضوع معماری و تزئینات اسلامی را مینویسد که در دو قسمت در مجله هنر و مردم به چاپ میرسد. در سال بعد مقاله تحقیقی ملیت در هنر را با نگاهی ویژه به هنرهای ژاپنی و افریقایی در مجله موسیقی به چاپ میرساند. در این چندسال به مطالعه و آموختن موسیقی علمی تحت نظر مادام خسروی میپردازد. شیبانی در زمینه موسیقی شعر بدین باور رسیده بود که شکستن وزن عروضی اگر چه تحرک شعر را بیشتر میکند ولی در گسترش یک موضوع به لحاظ موسیقیایی نمیتواند ثمربخش باشد، زیرا این شیوه در صحنههای اپرا قابل نمایش نبوده و با موزیک سمفونیک هماهنگی ندارد. پس کوشید اصول کارش را تغییر دهد. واحد وزن شعر را به جای مصراع، کلمه دانست و برای کلمه سه خصوصیت برشمرد: 1ـ بار تصویری 2ـ بار موسيقايي 3ـ بار فضایی. با چنین تغییری در واحدِ وزن، امکان بیان حالتهای مختلف شخصیتها در به صحنه آوردن اپرا به دست میآمد. با این پشتوانه فکری و اندیشگی در سال 1343 طرح بالههای «رؤیای چهلستون»، و «اپرای یایزین» را مینویسد. در همانسال نمایشنامه «پل» را نیز نوشته و مجموعه شعر «آتشکده خاموش» را در تیرماه و شعر بلند «لیوان» را در جُنگ «طرفه» (کتاب دوم) به چاپ میرساند. در سال 1344 نمایشنامه «یونانیها و ایرانیها» را مینویسد و فعالیتهای خود را با تدریس در دانشکدهها و موسسات هنری و برگزاری نمایشگاه نقاشی، نگارش نمایشنامه و طراحی نور و صدای تخت جمشید ـ از نخستين نمونههاي هنر مفهومي در ايران ـ ادامه میدهد. در بهار 1345 نمایشنامه «رش- گل آتش» را مینویسد و نمایشنامه «اَلولوی سرخرمن» نوشته او توسط «علی نصیریان» به روی صحنه میرود. در همین سال نمایشگاهی از نقاشیهایش را در تالار قندریز به نمایش میگذارد. براي افتتاحیه تالار رودکی در چهارم آبانماه 1346 «اپرای آتوسا» را براساس طرحي از سعدي حسني نوشته و آهنگساز و رهبر اركستر اين اپرا، توماس كريستين ديويد آن را اجرا میکند. در همان سال اپرای جشن دهقان را که با آهنگسازی احمد پژمان و کارگردانی عنایت رضایی بود، به روی صحنه میبرند که منوچهر شیبانی، طرح و نوشتن لیبرتوهای این اپرا را به عهده داشته است. همانزمان متن سخنرانی او با عنوان «جنبش نوین در هنر تئاتر ایران» در مجله کاوه (چاپ مونیخ) منتشر میشود. در سال 1347 اپرای «دلاور سهند» به نویسندگی او و سعدی حسنی در تالار رودکی به روی صحنه میرود. شعر «شب از شب» را در مجله نگین، شماره 31 و شعر غبار سرخ را در شماره 42 این مجله منتشر میکند. سال 1348 جزوهی درسی تئوری دکوراسیون را برای دانشکده هنرهای دراماتیک مینویسد. در گالری بورگز نمایشگاه نقاشی برگزار میکند و شعر بندر مهزده / عفریته را در مجله نگین شماره 51 منتشر میکند. در خرداد 1349 ـ از پنجم تا پانزدهم ـ نمایشگاه «دو سیستم سِنتیک» نمایشگاهی از آخرین آثار شیبانی، تجربهای با نور در گالری نگار تهران برگزار میشود. این سازههای متحرک او، مجموعی از لولههای فلزی مجوف شکلپذیر با قطعات پلاستیکیست که موتور کوچکی آنها را به حرکت میاندازد. منابع نوری نیز در زوایای مختلف قرار گرفتهاند. به هنگام روشنی چراغهای آنها و چرخش موتور، سایهروشن اجسام و طلقهای رنگی روی صفحه نیمهشفاف شیری مقابل میافتد. همین مسئله باعث میشود ناظران و مشاهدهگران، در طرف دیگر صفحه، یک سایه رنگی چند بعدی را ببیند که همیشه در حال حرکت و تغییر است. بعدها فرهنگ بزرگ دایرةالمعارف لاروس چاپ 1983-1362- دربارهی شیبانی مینویسد: «او نخستین کسیست که سبک امپرسیونیسم را به ایران آورده است. تا پیش از او نقاشی در ایران به صورت ایستا انجام میگرفت و همچنین با مواد شیمیایی کار میشد. کارهای سِنتیک شیبانی با نورها و مواد انعکاسی انجام میگرفت که در نتیجه، تداومِ یک فرم را در زمان معینی با ترکیب صداهای آن میسر میساخت. بدینترتیب صدا و تصویر هماهنگ میشد.» شیبانی سال 1350 اپرا ـ تئاتر «شیطان سفید» را مینویسد. طرح نور و صدای تخت جمشید نیز محصول همین سال است. سال بعد به فرانسه میرود و ضمن کارآموزی در زمینهی برنامهسازی تلویزیون، با شگردهای آوایی، تصویری و حرکتی آشنا میشود. همچنین در مزونآرتیستِ خانه هنرمندان پاریس، نمایشگاه نقاشی برگزار میکند. در سال 1353 از دانشکدهی سینمایی فرانسه لیسانس میگیرد. دو سال بعد از همان دانشکده فوقلیسانس دریافت میکند و فیلم «عطش؛ مسئلهی آب در کویر» را بهعنوان پایاننامه خود میسازد. در بازگشت به ایران ضمن تدریس در دانشکده هنرهای دراماتیک، سومین مجموعه شعر خود «سرابهای کویری» را به چاپ میرساند و نمایشگاه نقاشیای در گالری شیخ برپا میکند. در سال 1356 برنده جایزه دوم جشنواره نمایشنامهنویسی «جشن توس» به خاطر نمایشنامه «تراژدی سهراب» میشود. همانسال فیلم کوتاه «عیش» را میسازد و پیشتولید نمایش تلویزیونی «نقاشی روی چوب» نوشتهی «اینگمار برگمن» را شروع میکند که نهایتا در 1357 ساخته میشود. در سالهای بعد از انقلاب، شیبانی برای شبکه دوم سیما مجموعههای «سینما تئاتر 61 » و «وزرا و مستضعفین» را میسازد. در فروردین 1361 نوشتن فیلمنامهی «طوفان در محراب»را به پایان میبرد و نمایشنامهی «کلاس اردوگاه» مربوط به مبارزین فلسطینی در جنگ علیه صهیونیسم را برای شبکه اول سیما تنظیم میکند. در سال 1363 نمایشگاه نقاشیای در خانه هنر پاریس برپا میکند و فیلم «سعدی شاعر» را به سفارش یونسکو در همانجا میسازد. رهاورد دیگر این سفرش، مجموعه شعر «پاریسیها»ست که تاکنون در مجموعهای مستقل به چاپ نرسیده است. شیبانی در سال 1365 در ترنتوی کانادا نمایشگاه نقاشی برپا میکند. بعد از بازگشت به ایران در سال 1367، نمایشگاههایی در منزل خود و در گالری سیحون برگزار میکند. فیلمنامه «طالعبینی» و داستان رادیویی «پیر شریعت» را مینویسد. سال 1368 به همراه همسرش «پریدخت صبحی» مقالهی «روشهای نوین اجرائی در نمایشهای آیینی و اساطیری امروز» را مینویسند. این مقاله دارای چهار بخش است: 1ـ یونان و رُم 2ـ هند شمالی، مرکزی و جنوبی 3ـ ایران؛ جنوب، مرکز، شمال، شرق و غرب 4ـ تطبیق روشهای اجرائی نمایشهای آیینی و نتیجهگیری فنی از آن. این مقاله در مجلهی نمایش شمارههای 18 و 19 به چاپ رسیده است. شیبانی در پاییز همین سال از پانزده مهر تا دوم آبانماه، نمایشگاهی از نقاشیهایش را در گالری پافر برگزار میکند. در این واپسین سالها دغدغه پژوهش به شکل تلاش برای تدوین تاریخچه تحولات شعر نو در ایران و نیز شعر مهاجرت بروز میکند. منوچهر شیبانی در روز دوشنبه بیستم آبانماه 1370 در شصتوهفت سالگی بر اثر سرطان جان میسپارد. از آثار بهجا ماندهاش در سال 1372 کتاب «مقرنسهای خونین» شامل دو فلیمنامه مقرنسهای خونین و انقلاب بردگان به همت آقای سیامک افشار توسط نشر مجتمع فرهنگ و هنر اسلامی به چاپ میرسد. نمایشنامهی «تراژدی سهراب» را نشر «زندهرود» در سال 1373 به چاپ میرساند. در همان سال «گزینهی اشعار» او، مجموعهای شامل سه شعر از کتاب «جرقه»، پنج شعر از کتاب «آتشکدهی خاموش»، نُه شعر از «سراب های کویری» و شش شعر از «پاریسیها» با مقدمه، بررسی و گزینش «علی باباچاهی» توسط نشر مروارید به چاپ میرسد. در شهریور ماه 1383، هشتادمین سالگرد تولد منوچهر شیبانی در غیاب او و به یادش به همت کانون اندیشه جوان ـ سپهری (NGO) در خانهی تاریخی احسان در زادگاه او کاشان برگزار میشود. این کانون شماره 11و12 فصلنامه فرهنگی هنری ادبی خود «کاج» را ویژه منوچهر شیبانی با آثاری از علی باباچاهی، منصوره حسینی، آیدین آغداشلو، علی نصیر، پریدخت صبحی (همسر شیبانی) و رعنا صادقیان به چاپ میرساند. فصلنامه «زندهرود» نیز در شماره 22 پاییز 1383 بخش ویژهی خود را به منوچهر شیبانی ـ با سه مطلب شاعر در چهاردیواری عزلتگاهش/ منوچهر شیبانی، بهیاد منوچهر شیبانی / احمد شاملو، نقاش ترکیب و انسجام /جلیل ضیاءپور اختصاص میدهد. تندیس دوهفتهنامه هنرهای تجسمی در شماره های 132 و 175 مطالبی را در مورد شیبانی به چاپ میرساند و در یازدهم خرداد نمایشگاهی از آثار او در نگارخانه برگ با همکاری کانون اندیشه جوان ـ سپهری برگزار میکند. در اردیبهشتماه 1384، موزه و کتابخانه منوچهر شیبانی ـ نخستین موزه غیردولتی کاشان ـ در ضلع جنوبی خانه تاریخی احسان افتتاح میگردد. به واسطهی محدودیت فضا و محدودیتهای تحمیلی دیگر، دهسال بعد در اردیبهشتماه سال 1394، موزه و کتابخانه شیبانی به بنای تاریخی کاج منتقل و بازگشایی میشود. از آنسال تا کنون، موزه شیبانی یکی از فعالترین مراکز فرهنگی هنری کاشان بوده است. برگزاری همایشها، نشستهای ادبی و هنری، همکاری با نهادها و سازمانهای فرهنگی غیردولتی، اهم فعالیتهای موزه بشمار میآید. در این سالها مجموعه آثار شیبانی، شناسایی و کدگزاری شده و در سامانه ملی موزههای کشور به ثبت رسیده است. در سال 1403، همزمان با یکصدمین سال تولد شیبانی، هشت اثر از تابلوهای رنگ و روغن شیبانی مرمت شده و طی چتدین برنامه متعدد به معرفی و بازشناخت منوچهر شیبانی در ساحت هنر پرداخته شد. چاپ و انتشار این شماره از مجله کاج نیز در همین راستا انجام میگیرد.
مجموعه شعر
1ـ جرقه (مجموعه شعر، چاپ خیام 1324)
2ـ آتشکدهی خاموش (مجموعه شعر، چاپ خیام 1343)
3ـ سرابهای کویری (مجموعه شعر، انتشارات آبان – شاهرضا، بازارچه كتاب 1355)
4ـ مقرنسهای خونین (فلیمنامه، مجتمع فرهنگ و هنر اسلامی، 1372)
5ـ تراژدی سهراب (نمایشنامه، انتشارات زندهرود، 1373)
6ـ گزینهی اشعار (مجموعه شعر، بررسی و گزینش علی باباچاهی، انتشارات مروارید 1373)
7ـ پاریسیها (مجموعه شعر) چاپ نشده.
و
تصویرسازی مجموعه داستان شقو، نوشته حمیدرضا رهنما (متولد1298) چاپ 1338چاپخانه صبح امروز
1ـ طلاق (آرشیو موزه)
2ـ طوفان در مرداب (آرشیو موزه)
3ـ مادران و خمپارهها (آرشیو موزه)
4ـ نارنج و ترنج (آرشیو موزه)
5ـ لعنتیها (آرشیو موزه)
6ـ حادثه (آرشیو موزه)
7ـ حریق (آرشیو موزه)
8ـ مقرنسهای خونین (نشر مجتمع فرهنگ و هنر اسلامی. تهران 1372)
9ـ انقلاب بردگان (چاپ شده در کتاب مقرنسهای خونین، نشر مجتمع فرهنگ و هنر اسلامی. تهران 1372)
10ـ وطنخواهان گالشی (نسخهای موجود نیست.)
11ـ طالعبینی (نسخهای موجود نیست.)
12ـ اسکله (طرح ) (آرشیو موزه)
فیلمها و برنامههای تلویزیونی (نوشته و یا کارگردانی شده توسط منوچهر شیبانی)
1ـ عطش، مسئلهی آب در کویر (مستند)
2ـ قیام رضاشاه کبیر (مستند)
3ـ تعویض سلطنت (مستند)
4ـ راهآهن سراسری (مستند)
5ـ هواپیمایی و خطوط هوایی در ایران (مستند)
6ـ نهضت نوسازی (مستند)
7ـ سیر هنرهای تجسمی معاصر (مستند درباره نقاشی معاصر ایران)
8ـ عیش (فیلم داستانی)
9ـ سعدی شاعر (مستند به سفارش سازمان یونسکو)
10ـ زن در دوران گذشته
(مستند)
11ـ سینما تئاتر 61 (مجموعه تلویزیونی برای شبکه دوم)
12ـ نقاشی روی چوب (تلهتئاتر)
1ـ اپرا ـ تئاتر شیطان سفید. (در سال 1350، آرشیو موزه)
2ـ اپرای دلاور سهند (لیبرتو، اجرا شده در تالار رودکی، آرشیو موزه. درمجله موسیقی شمارهی 119و 118 ازصفحهی 80 تا 97 مطلبی در رابطه با این اپرا نوشته شده است.)
3ـ اپرای آتوسا (لیبرتو، اجرا شده در تالار رودکی، آرشیو موزه)
4ـ جشن دهقان (لیبرتو، اجرا شده در تالار رودکی، نسخهای موجود نیست.)
5ـ طرح بالهی رویا ( نسخهای موجود نیست.)
6ـ باله پرچم (آرشیو موزه، نسخه موجود ناقص است.)
7ـ طرح اولیه باله ایران زمین (آرشیو موزه)
8 ـ اپرای سالومه (اوراتوریو) (آرشیو موزه. نسخهی موجود به نظر کامل نمیرسد.)
9ـ بالهی رویای چهلستون (1343، نسخهای موجود نیست.)
10ـ اپرا ـ باله یایزین (نسخه کامل نزد خانم پریدخت صبحی موجود است، و در مجلهی بنیاد، سال اول، شماره 7، مهر 1356 طرح آن به چاپ رسیده است.)
1ـ تاریخچه اجمالیِ تمایلاتِ تجددطلبانه در شعر (جامجم، شماره 3 و 4، 1327)
2ـ ریشههای شعر نو (جامجم، شماره 5 و 6 ، 1328)
3ـ ریتم در طبیعت (مجله موسیقی، شماره 70، آبان 1341)
4ـ ریتم در هنرهای تصویری (مجله موسیقی، شماره ی 71، آذر 1341)
5 ـ ریتم در تئاتر (مجله موسیقی، شماره 72، دی 1341)
6 ـ ریتم در عکاسی و فیلمبرداری (مجله موسیقی، شماره 73 و 74، بهمن و اسفند 1341)
7ـ معماری و تزئینات اسلامی در کشورهای جهان و ایران (مجله هنر و مردم، شماره 3، بهمن 1341)
8ـ معماری و تزئینات اسلامی (مجله هنر و مردم، شماره 5 و 6، اسفند 1341و فروردین1342)
9ـ معماری صحنه، (مجله موسیقی، شماره 76، اردیبهشت 1342)
10 ـ هنرهای بدوی (مجله موسیقی، شماره 78، تیر 1342)
11ـ ملیت در هنر، نگاهی ویژه به هنرهای ژاپنی و افریقا (مجله موسیقی، شماره 81، آبان 1342)
12ـ هنر اساطیری (مجله موسیقی، شماره
84 و 85، بهمن و اسفند 1342)
13ـ جزوهی درسی برای دانشکدهی ارتباطات اجتماعی (تکثیر دانشگاهی، آرشیو موزه)
14ـ جزوهی درسی تئوری دکوراسیون برای دانشکدهی هنرهای دراماتیک، (سال تحصیلی1348-1349، آرشیو موزه)
15ـ نقاشی عامیانهی ایران (روزنامهی آیندگان)
16ـ طرح نقش در حرکت با نور و صدا در تابلوهای دو سیستم سنتیک (آرشیو موزه)
17ـ طرح سرامیک و مجسمههای سفالی
18ـ رنگها و آهنگها
19ـ گاو آهن قوافی (1349)
20ـ معماری صحنه (1349)
21 ـ تصویر سینما در شعر
22ـ اعتصاب هنرمند یعنی خودکشی، گفتوشنود با منوچهر شیبانی (هفتهنامه تماشا، شماره 386، 13 آبان 1357)
23ـ روشهای نوین اجرایی در نمایشهای آیینی و اساطیری امروز (ماهنامه نمایش، شماره 18 و 19، 1368)
24ـ مختصری از تاریخ پرتحول شعر در ایران (1368)
25ـ مختصری از تاریخ شعر مهاجرت (1368)
26ـ سرگذشت شعر فارسی (1368، چاپ نشده)
27ـ شاعر در چهار دیواری عزلتگاهش (خاطرات، ناتمام، فصلنامه زندهرود، شماره 32، پاییز 1383)
نمایشنامههای صحنهای
1ـ مچگیری (آرشیو موزه منوچهر شیبانی)
2ـ یونانیها و ایرانیها (آرشیو موزه، نسخهی موجود کپی است و بسیاری از خطوط آن ناخوانا میباشد.)
3ـ عروسک کهنهای (آرشیو موزه)
4ـ تراژدی سهراب (چاپ شده در کتاب تراژدی سهراب، نشر زندهرود، اصفهان، زمستان 1373)
5ـ آدمک برفی (آرشیو موزه، کمدی در یک پرده، نسخهی موجود ناقص است.)
6ـ رشـگلآتش (ز این نمایشنامه دو نسخه درکتابخانه ادارهی تئاتر تهران موجود است. نسخهی اول دستنویس با نام رشخان و نسخهی دوم ماشیننویسی شده است با نام رش ـ گل آتش.)
7ـ ( ... ) نسخه موجود نام ندارد. داستان نمایش در امریکا میگذرد، جسدی پیدا شده و پلیس در پی شناسایی او و بازجویی یک سیاه پوستِ مظنون است. (آرشیو موزه)
8ـ بازگشت گودو. این نمایشنامه نوشتهی میودراگ بولاتوویج (MIODORAG BULATOVIC) نویسنده صرب و ترجمه غفار رضاییست. در صفحه نخست نسخه موجود آمده: گودو آمد، تنظیم اشعار: منوچهر شیبانی (آرشیو موزه)
ب)
نمایشنامههای صحنهای موزون
1ـ چادر (آرشیو موزه و کتابخانه ادارهی تئاتر تهران)
2ـ ماه سرخ (آرشیو موزه)
3ـ سیزدهبدر خانهی شوهر (آرشیو موزه)
4ـ غضب (مجله جامجم، شماره 2، 1326)
5ـ رهگذر (مجله جامجم، شماره 3 و4، 1327)
پ) نمایشنامههای تلویزیونی
✔ نمایشنامههای موجود تعدادی نوشته و تنظیم خود شیبانیست و تعدای نمایشنامههای دیگران است که برای اجرای تلویزیونی تنظیم کرده است.
1ـ پل ( کتابخانه ادارهی تئاتر تهران، نسخهای ناقص در آرشیو موزه)
2ـ نقاب شیطان (آرشیو موزه)
3ـ الولوی سرخرمن (آرشیو موزه)
4ـ وسوسه (نسخهای موجود نیست اما نام اثر در اسناد موجود است.)
5ـ عروسی خون (نوشتهی فدریکو گارسیا لورکا، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه)
6ـ خانهی اشباح (بر اساس سونات اشباح اثر استریندبرگ، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
7ـ کلاس اردوگاه (داستان مبارزین فلسطینی در جنگ علیه صهیونیسم. نتظیم برای شبکهی یک تلویزیون، 1361، آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
8 ـ هشت و ربع هیروشیما (آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
9ـ هانچو (نمونهای از تئاتر نو ژاپن، نوشتهی میشیما یوکیو، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
10ـ گُلدن دویچ ـ آلمان طلایی (نوشتهی ؟، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
11ـ افسون و افسانه (چاپ نشده، در تلویزیون اجرا شده. نسخهای موجود نیست اما نام اثر در اسناد آمده است.)
12ـ تصادف (آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
13ـ انفجار (کتابخانه ادارهی تئاتر تهران)
14ـ (...) نمونهای از تئاتر کیوگنِ ژاپن (تنظیم نمایشنامه آیینی ژاپنی، نسخه موجود ناقص است.)
ت) نمایشنامههای رادیویی:
1ـ ژاندارک (براساس محاکمه ژاندارک در روآن، اثر برشت، آرشیو موزه)
2ـ پیر شریعت ( نسخهای موجود نیست.)
نمایشنامههای صحنهای
1ـ مچگیری (آرشیو موزه منوچهر شیبانی)
2ـ یونانیها و ایرانیها (آرشیو موزه، نسخهی موجود کپی است و بسیاری از خطوط آن ناخوانا میباشد.)
3ـ عروسک کهنهای (آرشیو موزه)
4ـ تراژدی سهراب (چاپ شده در کتاب تراژدی سهراب، نشر زندهرود، اصفهان، زمستان 1373)
5ـ آدمک برفی (آرشیو موزه، کمدی در یک پرده، نسخهی موجود ناقص است.)
6ـ رشـگلآتش (ز این نمایشنامه دو نسخه درکتابخانه ادارهی تئاتر تهران موجود است. نسخهی اول دستنویس با نام رشخان و نسخهی دوم ماشیننویسی شده است با نام رش ـ گل آتش.)
7ـ ( ... ) نسخه موجود نام ندارد. داستان نمایش در امریکا میگذرد، جسدی پیدا شده و پلیس در پی شناسایی او و بازجویی یک سیاه پوستِ مظنون است. (آرشیو موزه)
8ـ بازگشت گودو. این نمایشنامه نوشتهی میودراگ بولاتوویج (MIODORAG BULATOVIC) نویسنده صرب و ترجمه غفار رضاییست. در صفحه نخست نسخه موجود آمده: گودو آمد، تنظیم اشعار: منوچهر شیبانی (آرشیو موزه)
ب) نمایشنامههای صحنهای موزون
1ـ چادر (آرشیو موزه و کتابخانه ادارهی تئاتر تهران)
2ـ ماه سرخ (آرشیو موزه)
3ـ سیزدهبدر خانهی شوهر (آرشیو موزه)
4ـ غضب (مجله جامجم، شماره 2، 1326)
5ـ رهگذر (مجله جامجم، شماره 3 و4، 1327)
پ) نمایشنامههای تلویزیونی
✔ نمایشنامههای موجود تعدادی نوشته و تنظیم خود شیبانیست و تعدای نمایشنامههای دیگران است که برای اجرای تلویزیونی تنظیم کرده است.
1ـ پل ( کتابخانه ادارهی تئاتر تهران، نسخهای ناقص در آرشیو موزه)
2ـ نقاب شیطان (آرشیو موزه)
3ـ الولوی سرخرمن (آرشیو موزه)
4ـ وسوسه (نسخهای موجود نیست اما نام اثر در اسناد موجود است.)
5ـ عروسی خون (نوشتهی فدریکو گارسیا لورکا، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه)
6ـ خانهی اشباح (بر اساس سونات اشباح اثر استریندبرگ، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
7ـ کلاس اردوگاه (داستان مبارزین فلسطینی در جنگ علیه صهیونیسم. نتظیم برای شبکهی یک تلویزیون، 1361، آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
8 ـ هشت و ربع هیروشیما (آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
9ـ هانچو (نمونهای از تئاتر نو ژاپن، نوشتهی میشیما یوکیو، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
10ـ گُلدن دویچ ـ آلمان طلایی (نوشتهی ؟، نتظیم برای تلویزیون، آرشیو موزه. نسخهی موجود ناقص است.)
11ـ افسون و افسانه (چاپ نشده، در تلویزیون اجرا شده. نسخهای موجود نیست اما نام اثر در اسناد آمده است.)
12ـ تصادف (آرشیو موزه، نسخهی موجود ناقص است.)
13ـ انفجار (کتابخانه ادارهی تئاتر تهران)
14ـ (...) نمونهای از تئاتر کیوگنِ ژاپن (تنظیم نمایشنامه آیینی ژاپنی، نسخه موجود ناقص است.)
ت) نمایشنامههای رادیویی:
1ـ ژاندارک (براساس محاکمه ژاندارک در روآن، اثر برشت، آرشیو موزه)
2ـ پیر شریعت ( نسخهای موجود نیست.)
